“`html
İnsanlık, tarihi boyunca pek çok zorlukla karşılaşmasına rağmen, ulaşılması güç olan hedeflere adım adım yaklaştı. Everest’in zirvesi fethedildi, Ay’a ayak basıldı ve okyanusların derinliklerine inildi. Bu doğrultuda insanlık, keşfetme arzusuyla dolup taşıyor, gözle görülür her hedefe ulaşma isteğini yoğun bir şekilde yaşıyor. Ancak, insanın arzu ve istekleri sınırsızken, biyolojik ve fiziksel bazı sınırlamalar mevcuttur ve bazı noktalara ulaşmak mümkün olmuyor. Örneğin, farklı galaksilere seyahat etmek.
Görmek ama ulaşamamak: İnsanlık için bir sınır
Samanyolu’nun en parlak yıldızlarından Sirius, Dünya’mıza yaklaşık 8.6 ışık yılı mesafededir. Bize en yakın yıldız sistemi olan Alpha Centauri ise 4.37 ışık yılı uzaklıktadır. Komşu galaksimiz Andromeda ise tam 2.5 milyon ışık yılı mesafededir.
Fizik kuralları gereği, ağır bir nesneyi ışık hızına ulaştırmak imkansız. Mevcut bilgi ve anlayışımız ışığında bu durum böyle görünse de, bir kere ulaşabilseydik bile ışık hızının bile ne kadar yavaş kaldığını fark ederdik. Zira, yanımızdaki komşu galaksimiz Andromeda’ya ulaşmak bile ışık hızında tam 2.5 milyon yıl alıyor.
Bir farklı hesaplama daha yapalım: İnsanoğlu, NASA’nın en hızlı uzay aracı Parker Güneş Sondası ile saatte 700.000 km hız yapabiliyor. Bu hız ışık hızının %0.065’ine denk geliyor. Bu hızla Alpha Centauri’ye ulaşmak yaklaşık 6.750 yıl, Sirius’a ulaşmak ise 13.250 yıl sürerken, Andromeda’ya ulaşım süresi ise yaklaşık 3.9 milyar yıl olacaktır. Bu rakam o kadar büyük ki, sayarak ulaşmak 124 yıl alırdı.
Bunların sonucunda ne ortaya çıkıyor? Evrenin bu büyüklüğü, insan için çok anlam ifade etmiyor. Ancak, insan yaşamının ne kadar kısa olduğunu net bir şekilde gözler önüne seriyor. İnsanlık bu gerçeğin bilincinde ve her gün gökyüzünde ulaşamayacağı şeylere bakarak bu durumu içselleştiriyor.
Bu yüzden insanlık, uzun zamandır bir savruluş arayışı içinde: bedenin sınırlarını aşmak, bilinci kalıcı hale getirmek ve ölümsüzlüğe erişmek. Eğer yıldızlara fiziksel olarak ulaşamazsak, belki de bilinci dijitalleştirmenin bir yolu olarak zamandan bağımsızlaşabiliriz. Bazı bilim insanları bu fikrin mümkün olduğunu ancak bunun gerçekleştirilmesinin yalnızca zaman meselesi olduğunu savunuyor. Diğerleri ise bunun son derece zor olduğunu düşünüyor.
Alien: Earth Dizi İncelemesi: Şayet bu dizi olağanüstü bir eser olmasa da, Alien: Earth’te bilincin bedenin dışındaki bir varoluş biçimi olarak tanıtıldığı bir transhümanizm hikayesi öne çıkıyor. Ridley Scott’ın 1979 tarihli “Alien” filminden önce geçtiği varsayılan bu dizi, izleyiciyi 2120 yılına götürüyor. Beş büyük şirketin yönettiği distopik bir evrende, en dikkat çekici figür, Prodigy şirketinin genç CEO’su Boy Kavalier’dir. Kavalier, geliştirdiği “Hybrid” teknolojisi sayesinde bilinçleri çocukların bedenlerinden alıp, yenilikçi yapay bedensel formlara aktarabilmektedir. SPOİLER UYARISI SONU
Dizinin kurgusu, yakın bir gelecekte bu tür bir şeyin mümkün olabileceğine dair bir speksiyon sunarken, gerçekliğin daha karmaşık olduğu ortada.
Zihin Yükleme Nedir?
Zihin yükleme (mind uploading), beynin tüm yapısını ve bilinç deneyimini dijital ortama aktararak insanların sanal bir dünyada yaşamaya devam etmesini mümkün kılıyor. Böylece kişi, fiziksel bedene ihtiyaç duymadan kendi benliğini ve anılarını koruyarak varlığını sürdürebiliyor. Bu dijital yaşam teorik olarak sonsuz bir süre zarfında devam edebilir.
Bu senaryoda, birey, gerçek hayat deneyimlerine ve etkinliklere de devam edebilir. Örneğin, yemek yemek, araç sürmek ya da spor yapmak mümkündür. Fakat buna ek olarak çok özel bir deneyim olan yıldızlar arası yolculuk da gerçekleştirilir.
Tüm bunlar kulağa oldukça ilginç gelse de, zihin yüklemenin mümkün olup olmadığı konusunda bilim insanları arasında farklı görüşler bulunmaktadır. İlk olarak, insan beyninin karmaşıklığı, bu hedefe ulaşmayı oldukça güç kılmaktadır. İnsan beyninde yaklaşık 86 milyar nöron ve trilyonlarca bağlantı vardır. Her bir nöronun sürekli değişen yapısı, sadece bir yapısal haritanın çıkarılmasının bile yeterli olmayacağını göstermektedir. Şu anki bilgilerimizle bilim insanları yalnızca meyve sineği‘nin beyin yapısını ve birkaç fare beyninin küçük bölümlerini haritalamayı başarmıştır. 2019 yılında, bir fare beyninin sadece 1 mm³’lük bir alanı, 25.000 kesit halinde taranarak, 100.000 nöron, 10 milyon sinaps ve 4 kilometre sinir lifleri kaydedilmiştir. Bu işlemler, beş ay sürdü ve 100 milyonun üzerinde görüntü kullanıldı. Verilerin 3D modelleme için dönüştürülmesi ise üç ay sürdü ve 2 petabayt (2048 terabayt) bulut depolama alanı gerektirdi. İnsan beyninin devasa boyutları göz önüne alındığında, benzer bir yöntemi uygulamak için yaklaşık on milyon kat daha fazla iş ve kaynak gerekecektir. Böylece insan beyninin tam 3 boyutlu bir haritasını çıkarmak on yıllar alabilir.
Bu zihin aktarımının gerçekleşebilmesi için, sadece nöronların kaydedilmesi yeterli değildir. İnsan beyninin dış dünya ile kurduğu bağlar da bilgisayar ortamında simüle edilmelidir. Görme, işitme, koku alma ve dokunma gibi tüm duyuların yanı sıra, kalp atışı, biyolojik ritim ve içsel sinyallerin de taklit edilmesi şarttır. Aksi takdirde, kişi duyularından tamamen kopma tehlikesiyle karşılaşarak, farklı psikolojik sorunlarla mücadele etmek zorunda kalabilir.
Alternatif bir yaklaşım, beynin işleyiş prensiplerini çözerek yalnızca gerekli bilişsel süreçlerin taklit edilmesini hedeflemektedir. Bu, bir aracın tüm parçalarını kopyalamaktan ziyade, aracın nasıl çalıştığını anlamak ve yeni bir araç üretmeye benzemektedir. Ancak bilincin nasıl oluştuğu ve milyonlarca nöronun birlikte düşünceyi nasıl oluşturduğu hâlâ bilinmezliğini korumaktadır. Bu durum, ne kadar uzakta olduğumuzu ölçmeyi de zorlaştırmaktadır.
Bir diğer olasılık ise biyolojik nöronların tek tek yapay nöronlarla değiştirilme ihtimalidir. Ancak günümüzde bilim insanları henüz tek bir nöronu bile bu şekilde ikame edebilmiş değildir.
Peki, bu gerçekleşecek mi?
Kimse bilinmeyeni tahmin edemez; bu yüzden uzmanlar, bilinci dijitalleştirme hedefinin en iyi ihtimalle on yıllar, makul bir beklentiyle ise yüzyıllar uzakta olduğunu öne sürüyor.
2018 yılında OpenAI CEO’su Sam Altman, zihnini yedeklemeyi amaçlayan bir girişime yatırım yaptığını ve bu teknolojinin kendi yaşam süresi içinde gerçekleşeceğine inandığını belirtmiştir. Bu yorum, dünyadaki en büyük yapay zeka şirketinin kurucusundan gelmesi açısından önemlidir. Yapay zekadaki hızlı gelişmeler, bu iddianın ne kadar gerçekçi olduğu hususunda merak uyandırmaktadır.
Harvard Üniversitesi Beyin Bilimleri Merkezi’nden Dr. Hidenori Tanaka’ya göre, yapay zeka bu süreçte farklı kapılar açabilir. İnsan beyninin doğrudan kopyalanması yerine, yapay zeka sayesinde konuşma, görüntü sınıflandırma ve davranışları taklit ederek benzer sinir örüntüleri elde edilebilir. Bu, gelecekte insan zihnine yakın yapılar yaratabileceğimizi işaret ediyor.
Ancak burada farklı bir tartışma doğuyor. Bu tür yapılara yüklenen zihin gerçekten “biz” mi olur, yoksa sadece bir kopya mı? Uzay teknolojileri uzmanı Prof. Sylvester Kaczmarek, yüklenen zihnin bireyin kendisi olmadığını, bunun bir kopya olacağını ve dolayısıyla “benlik” kavramının sorgulanmasına neden olacağını ifade ediyor. Benzer şekilde, etik ve felsefe uzmanı Prof. Crystal L’Hote, aktarılan bilincin kişiliği, alışkanlıkları ve karakter özelliklerini taşıyıp taşımayacağı konusunda kuşkuya düşüyor. Ona göre, şu anda oluşturulan her model, bilincin sadece bir simülasyonudur.
Teknik engellerin ötesinde, bilincin ne olduğu hakkında hala belirsizlikler bulunmaktadır. Technische Universitat Berlin’den araştırmacı Marvin Kopka, bilincin ölçülmesi ya da tanımlanması konusunda bilim dünyasının daha yolun başında olduğunu vurguluyor. Bazı bilim insanları bilincin fonksiyonlarla tam olarak açıklanamayacağını, aslen bir “deneyim” niteliğinde olduğunu savunuyor.
Uzmanlar, tüm bu zorluklara rağmen, teknolojinin ilerleyiş hızının tahmin edilemez olduğunu belirtiyor. Meta Superintelligence Labs’tan Rohit Patel, yeniliklerin çoğu zaman beklenmedik yollarla ortaya çıktığını, bu nedenle günümüzdeki yapay zekanın ya da sinir ağlarının değil, gelecekte henüz icat edilmemiş bir teknolojinin bilincin aktarımını mümkün kılabileceğini açıklıyor.
“`
